Taaladviesdienst

Waar komt de naam Van Rompuy vandaan?

Herman Van Rompuy, de eerste EU-president, heeft een naam die voor alle niet-Nederlandstaligen een crime is om uit te spreken. Maar waar komt die naam Van Rompuy eigenlijk vandaan? Is er soms een plaats die zo heet?

Nee, Rompuy is geen plaats. En Rompaey(e), Rompaeij, Romphey en Rompu ook niet. Alle minstens tien varianten van deze achternaam gaan terug op iets als Rompade of Rumpade, en de duidelijkste vorm (uit 1307) is Ruympade: Woutre van Ruympade om precies te zijn. Daaraan zien we dat het 'ruim pad' betekent.

En over wat 'Herman van het ruime pad' voor Europa betekent, mogen anderen zich gaan buigen.

Met dank aan het Woordenboek van de familienamen in België en Noord-Frankrijk (2003) van Frans Debrabandere.

Uche uche - in andere talen

Uche. Wat een treffende onomatopee is dat toch, merkten we vanmorgen weer eens. Uche uche uche. Dus toen vroegen we ons af: hoe doen ze dat in andere talen, dat hoesten? In vertaalwoordenboeken kwamen we niet verder dan ahem in het Engels en hem of hm in het Duits, wat ons niet al te adequaat lijkt (als je het met dat prachtige uche vergelijkt).

Wie weet er hoe een hoest in andere talen klinkt?

Taalveranderingsalarm: kwalitatief speelgoed

De Hema adverteert op tv met een spotje over "kwalitatief speelgoed". DAT BESTAAT NIET, roept de taaladviseur dan geërgerd terwijl hij thuis om tien over zeven 's morgens zijn veters strikt. Kwalitatief is niks, het wil alleen maar zeggen 'de kwaliteit betreffend'.

Maar we zijn bang dat het onstuitbaar is: binnen tien jaar staat bij kwalitatief hoogstwaarschijnlijk ook de betekenis 'goed, van goede kwaliteit' in de woordenboeken. Zucht. Taal leeft, maar van sommige modetaalverschijnselen wil het maar niet wennen dat ze ooit goed Nederlands worden.

Voorronde Groot Dictee

Je hebt nog heel even om de voorronde van het Groot Dictee in te vullen en op te sturen: donderdagmiddag moet-ie binnen zijn! Zie deze pdf.

Vrijdag de 13e/13de

Rampspoed en onheil uiteraard op deze vrijdag de dertiende. Heb je onze column er al over gelezen? Zie Nu.nl.

Maar nu dringt zich een prangende vraag op. Hoe schrijf je het rangtelwoord van 13 als je cijfers gebruikt? 13e of 13de, en moeten die letters dan kleiner en hoger worden geschreven ('superscript')?

Om met dat laatste te beginnen: nee, er is geen reden om dat te doen. Het mág wel, en er zijn allerlei programma's die dat heel eigenwijs voor jou bepalen (e, ste of de schiet ongevraagd naar boven: 8^ste, 13^e, 13^de), maar waarom zou het moeten? Wij ctrl+z'en (mooi werkwoord) dat dan ook steevast en schrijven de letters in 8ste, 13e en 13de gewoon op de regel.

En voor 13e of 13de is er eigenlijk geen voorkeur, als je in één tekst maar consequent óf voor -e óf voor -de/-ste kiest. Zie ook onze website.

Boer zoekt klemtoon

In de Metro stond vanmorgen een kop met het woord boeren kiel los geschreven. Da's niet goed. Maar toch: boerenkiel is een raar woord, want de klemtoon ligt op kiel - terwijl een normale samenstelling de klemtoon juist op het eerste woorddeel heeft.

Eens even in Van Dale kijken. Ja hoor, legio samenstellingen met boer hebben de klemtoon achteraan: boerenbont, boerenbruiloft, boerenfatsoen, boerenjongen, boerenstand ... En bij de woorden waarin volgens het woordenboek de klemtoon wel op boer ligt, zitten er een hoop die in de praktijk tóch die afwijkende klemtoon krijgen, zoals boerenfamilie, boerenfeest en boerenverstand.

Blijkbaar heeft boeren iets bijvoeglijks in zich.

Bijna niet(-)rottende appel ontwikkeld

Groot nieuws op Nu.nl: "Bijna niet-rottende appel ontwikkeld". Hoewel, als je het zo leest, zou je verwachten dat er eigenlijk nog geen nieuws is: de ontwikkeling is tenslotte bíjna gedaan.

We zouden hier liever het streepje weghalen, want bedoeld is dat er een appel ontwikkeld is die bijna niet rot. Niet-rottend is op zich een mogelijke combinatie, maar als aan dat niet nog bijna toegevoegd moet worden, dan moet niet toch weer los geschreven worden.

Nieuw: Spelling geregeld & Leestekens geregeld

De Taaladviesdienst heeft twee nieuwe boeken geschreven, die vanaf komende week verkrijgbaar zijn. Spelling geregeld is de opvolger van de succesvolle Snelspelgids. Het is een handzame maar complete spellinggids waarin alle (groene en witte) spellingregels duidelijk uitgelegd worden, met bij elke regel goede voorbeelden. En Leestekens geregeld is de enige actuele interpunctiegids die verkrijgbaar is. Alle leestekens en combinaties ervan worden erin besproken, met veel voorbeelden uit de praktijk.

Meer informatie is te vinden op de website van Onze Taal.

Hetzelfde geldt voor voor hetzelfde geld

Is het nu 'voor hetzelfde geld' of 'voor hetzelfde geldt'?

In de uitdrukking 'voor hetzelfde geld' gaat het om 'het geld', de valuta dus. De betekenis is 'evengoed, net zo goed'.

In het Groot Uitdrukkingenwoordenboek van Van Dale (2006) staat:

Deze uitdrukking wordt gebruikt om de toevalligheid van een bepaalde gebeurtenis aan te geven. Het is dan wel zo afgelopen, maar het had net zo goed heel anders kunnen gaan.

Oorspronkelijk betekende de uitdrukking dat als je iets gekocht had, je voor hetzelfde geld iets anders of beters had kunnen kopen.

In het zinnetje 'Hetzelfde geldt voor ...' is niet het zelfstandig naamwoord geld maar het werkwoord gelden gebruikt.

Ham & eggs