Taaladviesdienst

De verkoop van de kaartjes starten ...

Als fervente treinreizigers kijken de taaladviseurs weleens op websites als treinreiziger.nl. Een van de nieuwtjes daar ging over de Kruidvat-treinkaartjesactie: goedkope weekenddagkaarten die vanaf morgen te koop zijn (en die na morgen weer grotendeels uitverkocht zijn).

In dat bericht stond de zin: "De verkoop van zowel de groene als de rode kaartjes starten dinsdag 9 maart." Wij hebben de indruk dat dat steeds vaker voorkomt: dat de persoonsvorm van de zin zich richt naar het dichtstbijzijnde zelfstandig naamwoord, ook al is dat niet de kern van het onderwerp of is het zelfs een ander zinsdeel. In de gesproken taal misschien een vergeeflijke fout, maar in geschreven vorm toch wel slordig.

Neemt dit toe? Kan het zelfs een klein beetje een voorbode zijn van een taalverandering? Of is het gewoon een slordigheid en zal het dat ook blijven?

(Misschien dat je dit geval in deze zin ook nog als hypercorrectie zou kunnen beschouwen, omdat de schrijver wellicht aan 'de verkoop van x en de verkoop van y' gedacht zou hebben. Maar gezien de constructie van de zin met zowel ... als en de 'ontelbaarheid' van verkoop lijkt ons dat niet erg waarschijnlijk.)

Zoek de taalfout

Zoek de taalfout in de afbeelding (van de site van Trouw, vanmiddag) ... en als je 'm niet ziet, kijk dan even op onze website.

Taalveranderingsalarm: kwalitatief speelgoed

De Hema adverteert op tv met een spotje over "kwalitatief speelgoed". DAT BESTAAT NIET, roept de taaladviseur dan geërgerd terwijl hij thuis om tien over zeven 's morgens zijn veters strikt. Kwalitatief is niks, het wil alleen maar zeggen 'de kwaliteit betreffend'.

Maar we zijn bang dat het onstuitbaar is: binnen tien jaar staat bij kwalitatief hoogstwaarschijnlijk ook de betekenis 'goed, van goede kwaliteit' in de woordenboeken. Zucht. Taal leeft, maar van sommige modetaalverschijnselen wil het maar niet wennen dat ze ooit goed Nederlands worden.

In/uit-checken > in-/uitchecken

Grappig. Deze week liepen een paar (oud-)taaladviseurs nog te mekkeren over de NS, die nog niet zo lang geleden een heleboel ov-chipkaart-in-en-uitcheckpalen op stations heeft geplaatst. Die palen hadden een felwit scherm met roze lettertjes, en als je dan goed keek, zag je het foute 'in/uit-checken' staan.

En prompt is dat een dag of twee geleden veranderd! Het scherm was ineens donker met lichte, duidelijkere letters, en de tekst luidde: 'in-/uitchecken'. Correct!

D/t-fouten horen

Grove taalfouten?

We willen hier in principe niet de taalpolitie uithangen. Maar soms zie je nieuwsberichten met taalfouten die toch tamelijk pijnlijk zijn - vooral als het bericht over taalgebruik gaat.
Het gaat om een bericht op RTLNieuws.nl.

We maken er een puzzeltje van. Zoek in dat bericht:
- de verkeerde verbuiging van een bijvoeglijk naamwoord (twee keer);
- het ontbrekende lidwoord;
- de overduidelijke d/t-fout.

Er zijn geen prijzen mee te winnen. Maar wel een virtuele aai over de bol van deze bloggers.

Ongelukkig dubbelzinnig

Een Onze Taal-lid stuurde ons het volgende citaat toe uit Het Parool van 13 juni ('vervetting' van ons):

Peter Plasman is één van de beste strafrechtadvocaten van Nederland. Zijn kantoor staat betalende klanten bij en doet pro-Deozaken. Mohammed B. was een cliënt van Plasman, maar hij is ook raadsman van drugsverslaafden en verkrachters.

Geen kruit tegen opgewassen, tegen die verloedering

Vorige week was de 'Spreek van de week' Er is geen kruid tegen gewassen. Nu ineens merken we dat de uitdrukking onderhevig is aan taalverloedering: de juiste versie lijkt volgens Google - vandaag althans - minder vaak voor te komen dan de nogal foute vorm Er is geen kruit tegen opgewassen. (Als je althans niet doorklikt. Het valt gelukkig allemaal mee als je dat wél doet; dan zakt de score voor die laatste vorm flink in.)

Nieuwschierig

We waren even nieuwsgierig naar hoeveel mensen er nieuwschierig schrijven. Dat zijn er volgens Google toch maar liefst ruim 70.000. Daartegenover staat ruim een miljoen keer nieuwsgierig in de correcte spelling met twee g's - maar toch.

Nieuwsgierig bestaat uit nieuws en gierig, waarbij gierig opgevat moet worden als 'begerig, verlangend': verlangend naar iets nieuws dus. Er zijn meer woorden waarin gierig die betekenis heeft, zoals weetgierig en wraakgierig.

Berdrijf

Misschien is-ie niet zo leuk als je niet bekend bent met het Leidse dialect, maar gisteravond stond er in Voorhout een busje met een wel heel merkwaardig opschrift ... Zie de foto.

Wepsen en ruspen

Dat De Telegraaf tegenwoordig slechte webredacteurs in dienst heeft, levert ons niet alleen ergernis maar ook een hoop lol op. Vanmorgen weer zoiets merkwaardigs: 'Premier geeft hand met arm in gisp', zegt een kop op de krantensite.

Metathesis, dat is de taalkundige naam voor de omdraaiing van klanken. De combinaties sp en ps zijn er berucht om. Wesp/weps, gesp/geps, gips/gisp, rups/rusp ... wie kan er meer noemen?

Zwakke sterke werkwoorden

Sommige sterke werkwoorden zijn sterker dan andere. Vrijwel niemand haalt het in zijn hoofd om 'ik neemde' te zeggen, maar misschien glipt 'hij beveelde' er weleens tussendoor. Ook genezen toont zijn zwakte: in De Telegraaf lazen (leesden?) we "geneesden".

Met welke werkwoorden ga je zelf weleens de mist in?

Uitgesproken: deMENtie

De Taaladviesdienst wenst alle lezers van dit weblog een heel goed 2009!

Laten we het jaar beginnen met een vaak wat ondergeschoven aspect van de taal: de uitspraak. En wel die van het woord dementie. Eigenlijk hoor je dat woord met de klemtoon op -men- uit te spreken, net als andere woorden die uit het Latijn afkomstig zijn: cleméntie, diménsie, atténtie. Bij dementie is de klemtoon aan het verschuiven naar de laatste lettergreep: dementíé. De grote Van Dale vindt dat zelfs al goed - hoewel niemand wettelijk kan voorschrijven hoe je een woord moet uitspreken, ook wij of Van Dale niet.

Hoe kan het dat de uitspraak van dementie wél verandert, maar die van die andere Latijnse ontleningen niet? Het moet te maken hebben met de context waarin het woord wordt gebruikt, namelijk de medische woordenschat. Daarin zitten veel meer Griekse dan Latijnse ontleningen op -ie; denk aan psychiatrie, myopie, epilepsie, coeliakie, anemie, enzovoort - allemaal met de klemtoon op de laatste lettergreep. Die is 'overgeslagen' naar dementie.

Misschien zeggen we over honderd jaar ook wel depresSIE ...

Taalzoektermen

Het jaar duurt nog drie weken, maar er verschijnen al heel wat overzichten over 2008. Bijvoorbeeld van de populairste zoektermen op internet. Wij zijn zelf eens in onze statistieken gedoken. Hieronder staan de termen waarmee zoekmachinegebruikers het vaakst op de website van Onze Taal terechtkwamen.

onze taal	2 %
verassing	1,6 %
fte	1,6 %
apenstaartje	1,2 %
te allen tijde	1 %
ten alle tijden	0,7 %
vind u	0,7 %
taal	0,6 %
gebeurd	0,6 %
mijns inziens	0,5 %
telefoonalfabet	0,5 %
zowiezo	0,4 %
spreekwoorden	0,4 %
sowieso	0,4 %
nederlandse taal	0,3 %
stagiaire	0,3 %
naar aanleiding van	0,3 %
hen hun	0,3 %
mijn inziens	0,3 %
chique	0,3 %
proactief	0,3 %
toendertijd	0,3 %
na aanleiding van	0,3 %
cq	0,3 %
c.q.	0,3 %

Dat mensen met 'onze taal' bij Onze Taal uitkomen, is natuurlijk geen verrassing. Dat 'verassing' de tweede plaats inneemt, is dat wel. Ook is het boeiend om te zien hoeveel (mogelijk) foute schrijfwijzen er in zo'n lijst voorkomen.

Z.s.m. mogelijk i.v.m. met zie z.o.z.

Dubbeloppe afkortingen: het lijkt wel of ze steeds vaker voorkomen. Een van de woorden die afgekort zijn, wordt dan alsnog bij de afkorting gezet. Een paar voorbeelden: z.s.m. mogelijk, i.v.m. met, zie z.o.z. en t.a.v. van. Wie kan er meer vinden (die echt zo gebruikt worden)?

(Gevallen als bommoeder, tl-buis en ISBN-nummer laten we hier trouwens buiten beschouwing.)

Over een Brit rijden

Het bericht is natuurlijk inhoudelijk treurig: een Brit is overleden nadat hij door joyriders was overreden. Maar met de vorm is het ook al niet best gesteld. 'Joyrijders rijden Brit over' luidde de oorspronkelijke kop van het bericht; vervolgens werd het 'Joyrijders rijden over Brit heen' en inmiddels is dat gecorrigeerd in 'Joyrijders rijden Brit dood'. En er stond eerst ook dat hij 'overgereden' was.

Het moet natuurlijk zijn: 'Joyriders overrijden Brit', en hij is 'overreden'. Maar misschien valt die journalist wel niet te overreden.